۲ فورک بیت‌کوین در ماه آگوست در راه است: هر آنچه باید بدانید

یکی، یک سافت‌فورک پیشنهادی به نام BIP-110 است. دیگری، یک هاردفورک برنامه‌ریزی‌شده به نام eCash است که توسط معمار درایوچین، پل اشتورتس، پشتیبانی می‌شود. هر دو تا حدی بازه زمانی مشابهی دارند. اما سازوکار، هدف یا پروفایل ریسک مشترکی ندارند. در ادامه، توضیحی کامل از این‌که هرکدام چیست، تاریخچه بیت‌کوین چه چیزی درباره قدم بعدی می‌گوید، و دارندگان واقعاً باید چه کاری انجام دهند ارائه می‌شود.

سافت‌فورک و هاردفورک، به زبان ساده

قوانین بیت‌کوین به دو شیوه ساختاری متفاوت می‌تواند تغییر کند.

یک سافت‌فورک قواعد موجود را سخت‌گیرانه‌تر می‌کند. با نسخه‌های قبلی سازگار است؛ یعنی نودهایی که ارتقا نداده‌اند همچنان می‌توانند بلوک‌های جدید را معتبر ببینند، حتی اگر قواعد جدید برخی تراکنش‌ها را که قواعد قدیمی می‌پذیرفت رد کنند. سافت‌فورک‌ها وقتی فعال می‌شوند که بخش کافی از شبکه آن‌ها را بپذیرد و در یک فعال‌سازی تمیز، زنجیره یکپارچه می‌ماند.

یک هاردفورک قواعد را به شکلی شُل‌تر یا متفاوت تغییر می‌دهد که با نسخه‌های قبلی سازگار نیست. نودهایی که ارتقا نداده‌اند، بلوک‌های نودهای ارتقایافته را رد می‌کنند و برعکس. اگر شبکه هم‌جهت حرکت نکند، به دو زنجیره جداگانه با دو دارایی جداگانه تقسیم می‌شود. شکاف بیت‌کوین کش (BCH) در سال ۲۰۱۷ روشن‌ترین مثال است. اتریوم کلاسیک (ETC) که از فورک DAO در سال ۲۰۱۶ به‌وجود آمد نیز مثال دیگری است.

همین تمایز است که توضیح می‌دهد چرا BIP-110 از نظر فنی همچنان یک سافت‌فورک است، حتی با وجود ریسک واقعی شکاف، و چرا eCash به‌صورت طراحی‌شده یک هاردفورک است نه بر اثر تصادف.

BIP-110: واقعاً چه چیزی را تغییر می‌دهد

BIP-110 که «سافت‌فورک موقتِ کاهش داده» (Reduced Data Temporary Softfork) هم نامیده می‌شود، توسط Dathon Ohm نوشته شده است. این پیشنهاد نوع داده‌گذاری (data embedding) مورد استفاده در Ordinals، اینسکریپشن‌ها و توکن‌های سبک BRC-20 را هدف می‌گیرد. مجموعه قواعد آن چند محدودیت مشخص را شامل می‌شود. scriptPubKeys جدید با طول بیش از ۳۴ بایت نامعتبر می‌شوند، به‌جز خروجی‌های OP_RETURN تا ۸۳ بایت. push داده و آیتم‌های witness بالاتر از ۲۵۶ بایت نامعتبر می‌شوند. خرج‌کردن نسخه‌های تعریف‌نشده witness یا Tapleaf مسدود می‌شود. annexهای Taproot و control blockهای بیش‌ازحد بزرگ محدود می‌شوند، همراه با برخی opcodeهای Tapscript مانند OP_SUCCESS، OP_IF و OP_NOTIF.

این پیشنهاد، UTXOهای ایجادشده پیش از فعال‌سازی را «مشمولِ استثنا» (grandfather) می‌کند، بنابراین کوین‌هایی که از قبل وجود دارند همچنان می‌توانند تحت قواعد قدیمی جابه‌جا شوند. همچنین طوری طراحی شده که موقتی باشد. active_duration نوشته‌شده در مشخصات حدود یک سال است و به‌طور خودکار منقضی می‌شود، به‌جای آن‌که به بخشی دائمی از قواعد اجماع بیت‌کوین تبدیل شود.

فعال‌سازی از یک استقرار اصلاح‌شده BIP9 با آستانه سیگنال‌دهی ۵۵٪ استفاده می‌کند؛ بسیار پایین‌تر از میله ۹۵٪ که در سافت‌فورک‌های گذشته استفاده می‌شد، اما همچنان نیازمند همراهی گسترده ماینرها است. هیچ «مهلت زمانی مبتنی بر زمان» وجود ندارد. مشخصات، حداکثر ارتفاع فعال‌سازی را نزدیک ۱ سپتامبر ۲۰۲۶ تعیین می‌کند و یک پنجره سیگنال‌دهی اجباری درست پیش از lock-in دارد که انتظار می‌رود حوالی بلوک ۹۶۱٬۶۳۲، یعنی حدود ۸ آگوست آغاز شود. بلوک‌هایی که در آن پنجره سیگنال ندهند توسط نودهای اعمال‌کننده رد می‌شوند؛ چیزی که lock-in را حداکثر تا بلوک ۹۶۳٬۶۴۸ تضمین می‌کند و طبق متن خود پیشنهاد، فعال‌سازی قواعد را در ۹۶۵٬۶۶۴ رقم می‌زند.

پارادوکس سیگنال‌دهی

اینجاست که اوضاع برای هرکسی که اعداد را دنبال می‌کند گیج‌کننده می‌شود. سیگنال‌دهی عمومی ماینرها برای BIP-110 پایین بوده است. داده‌های BGeometrics نشان می‌داد سیگنال‌دهی روزانه در اوایل ژوئن حدود ۲٪ تا ۳٪ بوده است. سیگنال‌دهی تجمعی تا ۲ ژوئیه حدود ۰٫۴۲٪ بود، از میان ۹٬۰۶۶ بلوکی که از ۱ مه رصد شده‌اند. طی چند روز گذشته، این مقدار بالاتر رفته و نرخ کلی ۰٫۸۳٪ شده است. ارقام سطح نود هم روایت یکدستی ندارند.

برآوردهای اولیه سیگنال‌دهی نودهای قابل‌دسترسی را نزدیک ۲٫۳۸٪ قرار می‌داد، در حالی‌که یک اندازه‌گیری دیگر با تعریف گسترده‌تر از «همه نودهای شناخته‌شده» عدد را نزدیک ۱۴٪ تا ۲۳٪ نشان داد. استدلال شده که شمارش نودهای عمومی می‌تواند به‌دلیل روش‌شناسی اندازه‌گیری و حتی تکثیر ارزانِ سبک سیبیل (Sybil) متورم شود و به‌هرحال ممکن است وزن اقتصادی واقعی را بازتاب ندهد.

سیگنال‌دهی پایین به معنای ریسک پایین نیست. ریسک شکاف فقط درباره درصد امروز نیست. درباره این است که اگر وقتی پنجره سیگنال‌دهی اجباری در آگوست واقعاً از راه برسد، ماینرها، صرافی‌ها، کیف‌پول‌ها و دارندگان بزرگ با هم اختلاف داشته باشند چه رخ می‌دهد. برخی ناظران معتقدند BIP-110 یک سافت‌فورک با ریسک بالاترِ شکاف زنجیره—موقت یا پایدار—است، دقیقاً چون بر سر آن مناقشه وجود دارد. این همان پارادوکس است: حمایت قابل مشاهده کم به نظر می‌رسد، اما سازوکار هنوز یک رویداد واقعیِ هماهنگی ایجاد می‌کند که پتانسیل اختلال دارد.

احساسات در X نشان می‌دهد بحث در امتداد خطوط آشنا دوپاره شده است. حامیان—که اغلب نرم‌افزار Knots را اجرا می‌کنند—BIP-110 را اصلاحی برای مشوق‌هایی می‌دانند که با تغییرات قبلیِ سیاست رله (relay-policy) منحرف شده‌اند، و به شبیه‌سازی‌هایی اشاره می‌کنند که می‌گویند این قواعد می‌تواند بخش معناداری از تراکنش‌های غیرپولی را فیلتر کند، در حالی که همه موارد استفاده مالی شناخته‌شده را حفظ می‌کند. لوک دشجر از آن به‌عنوان بازگرداندن پروتکل دفاع کرده، نه سانسور جدید.

منتقدان پاسخ می‌دهند که فیلترکردن در سطح policy جایگاهی در اجماع ندارد، آستانه پایین شانس شکاف را به شکلی بالا می‌برد که سافت‌فورک‌های گذشته از آن پرهیز می‌کردند، و BIP-110 برای تغییرات مناقشه‌برانگیز آینده سابقه ایجاد می‌کند. توجه کنید که انتشار یک BIP در مخزن BIPهای بیت‌کوین یک گام آرشیوی است، نه مدرکی از توافق اکوسیستم؛ تمایزی که خود مخزن آن را صراحتاً بیان می‌کند.

eCash: یک زنجیره جداگانه و عمدی

پروژه eCashِ پل اشتورتس تلاش نمی‌کند بیت‌کوین را از درون تغییر دهد. بلکه یک زنجیره جدید می‌سازد که چه زیرساخت موجود بیت‌کوین آن را به رسمیت بشناسد و چه نشناسد، وجود خواهد داشت. این شکاف برای بلوک ۹۶۴٬۰۰۰ بیت‌کوین زمان‌بندی شده و برآوردها به حوالی ۲۱ آگوست حدود ساعت ۱۵:۰۰ UTC اشاره می‌کنند. دارندگان فعلی بیت‌کوین در آن اسنپ‌شات، موجودی eCash معادل دریافت می‌کنند و گفته می‌شود پس از آن ابزار coin-splitter برای جدا کردن دو دارایی برنامه‌ریزی شده است.

افزوده اصلی این زنجیره، قابلیت درایوچین است که بر پایه BIP-300 و BIP-301 ساخته شده. BIP-300 «امانت‌های هش‌ریت» (hashrate escrows) را توصیف می‌کند و BIP-301 «ماینینگ ادغام‌شده کور» (blind merged mining) را؛ سازوکارهایی که اجازه می‌دهند سایدچین‌های شبیه بیت‌کوین با مدل امنیتی متفاوت عمل کنند. مطالب مرتبط با راه‌اندازی، چندین سایدچین را به‌عنوان زنده یا پیشنهادی در زمان فعال‌سازی توصیف می‌کند.

از آن‌جا که eCash برای وجود داشتن به تأیید بیت‌کوین نیاز ندارد، پرسش بازِ واقعی این نیست که آیا راه‌اندازی می‌شود یا نه. پرسش این است که آیا صرافی‌ها آن را لیست می‌کنند، آیا کیف‌پول‌ها ابزار امن پیرامونش می‌سازند، و آیا پس از راه‌اندازی مشارکت کافی جذب می‌کند تا اهمیت پیدا کند یا نه.

کیف‌پول‌ها و صرافی‌ها در فورک‌های گذشته چگونه برخورد کردند

بیت‌کوین پیش‌تر هم شکاف‌های مناقشه‌برانگیز را تجربه کرده و سوابق تاریخی دید نسبتاً روشنی از واکنش معمول ارائه‌دهندگان خدمات بزرگ می‌دهد.

در رویدادهای فورک قبلی، معمولاً به کاربران کیف‌پول گفته می‌شد کوین‌های اصلی‌شان امن می‌ماند، اما پیش از جابه‌جایی دارایی‌ها روی زنجیره‌های رقیب باید احتیاط کنند. یک نگرانی اصلی «ریسک ری‌پلی» (replay risk) است؛ جایی که یک تراکنش روی یک زنجیره می‌تواند روی زنجیره دیگر هم کپی شود، اگر شکاف محافظت‌های مناسب نداشته باشد. وقتی در فورک‌های قبلی محافظت در برابر ری‌پلی برقرار شد و شبکه رقیب ثبات کافی نشان داد، برخی ارائه‌دهندگان پشتیبانی اضافه کردند، در حالی که برخی دیگر کنار ایستادند.

صرافی‌های بزرگ معمولاً رویکرد محتاطانه‌تری داشته‌اند. به‌جای آن‌که فوراً هر دو طرف یک شکاف را به رسمیت بشناسند، واریزها و برداشت‌ها را متوقف می‌کردند، مشاهده می‌کردند کدام زنجیره هش‌ریت و تأییدهای بیشتری جذب می‌کند و منتظر نشانه‌هایی می‌ماندند که شبکه دچار بازسازمان‌دهی‌های بزرگ (major reorganizations) نیست. در برخی موارد، پشتیبانی از زنجیره ضعیف‌تر فقط بعدها اضافه شد و گاهی هم صرفاً در حد پشتیبانی برداشت بود، نه معامله کامل.

الگوی کلی در چندین چرخه فورک یکسان است. اول توقف. سپس اجازه بدهید زنجیره غالب شکل بگیرد. بعد، خدمات را به‌صورت گزینشی بازگردانید، وقتی ریسک‌های ری‌پلی و بازسازمان‌دهی کاهش یافت. زنجیره‌های اقلیت، اگر اصلاً پشتیبانی شوند، معمولاً دیر می‌آیند، با قابلیت‌های محدود و بدون تضمینِ پشتیبانی بلندمدت صرافی‌ها.

چرا ۲۰۲۶ محیط متفاوتی است

جنگ‌های فورک ۲۰۱۷ در بازاری رخ داد که تقریباً کاملاً خرده‌فروشی و خودامانی بود. دیگر این‌طور نیست. IBIT، صندوق قابل معامله در بورس (ETF) «Ishares Bitcoin Trust» شرکت بلک‌راک، تا ۲ ژوئیه ۲۰۲۶ ۴۴٫۹۵ میلیارد دلار دارایی خالص گزارش کرد. Strategy نیز گزارش داد تا ۵ ژوئن ۸۴۷٬۳۶۳ بیت‌کوین در اختیار دارد.

پروسپکتوس ثبت‌شده IBIT نزد SEC بیان می‌کند که تراست به‌صورت دائمی و غیرقابل‌برگشت از حقوق تبعی مربوط به دارایی‌های فورک‌شده یا ایردراپ‌شده صرف‌نظر می‌کند، مگر این‌که تغییرات آتیِ قوانین SEC خلاف آن را مجاز کند. یعنی بخش بزرگی از مواجهه نهادی با بیت‌کوین، به‌طور ساختاری، هیچ‌یک از دارایی‌های ناشی از فورک را منتقل نخواهد کرد، فارغ از این‌که روی زنجیره چه رخ دهد. کوین‌بیس نیز گفته است محصول کاستدی آن از نظر تاریخی دارایی‌های فورک‌شده بیشتری را نسبت به صرافی خرده‌فروشی‌اش پشتیبانی می‌کند؛ یعنی نحوه رسیدگی نهادی و خرده‌فروشی به یک رویداد واحد می‌تواند در عمل متفاوت باشد.

برای BIP-110، این لایه نهادی، پیامدهای یک شکاف بی‌نظم را فراتر از کیف‌پول‌های خرده‌فروشی بالا می‌برد و قیمت‌گذاری ETF، گواهی‌های کاستدی و عملیات ایجاد و بازخرید (creation and redemption) را نیز درگیر می‌کند. برای eCash، دینامیک برعکس است. اگر بخش بزرگی از بیت‌کوین پشت لفاف‌هایی (wrappers) قرار داشته باشد که ذاتاً نمی‌توانند دارایی جدید را منتقل کنند، eCash ممکن است با مشارکت اقتصادیِ قابل‌انتقالِ کمتر نسبت به یک فورک مبتنی بر خرده‌فروشی در ۲۰۱۷ راه‌اندازی شود.

دارندگان خودامانی واقعاً باید چه کار کنند

برای BIP-110، در صورت فعال‌سازی تمیز، دارایی جدیدی برای مطالبه وجود ندارد؛ بنابراین ریسک‌های مربوط، سازگاری و سردرگمی تسویه در صورت بی‌نظم شدن پنجره آگوست است. دارندگانی که از ساختارهای خاص Taproot یا کیف‌پول‌های miniscript استفاده می‌کنند باید پیش از پنجره سیگنال‌دهی اجباری، سازگاری را تأیید کنند.

برای eCash، خودامانی پیش از اسنپ‌شات تنها راه قابل اتکا برای حفظ امکان نگهداری دارایی جدید است، چون صرافی‌ها و لفاف‌های ETF ممکن است اصلاً تصمیم بگیرند آن را اعتباردهی نکنند. هر کسی که به مطالبه فکر می‌کند باید به‌جای عجله در روز اول، منتظر پشتیبانی تأییدشده کیف‌پول و محافظت ری‌پلیِ تأییدشده بماند و همان احتیاطی را دنبال کند که مجموعه‌ای از کسب‌وکارها در ۲۰۱۷ به کار بستند.

بعدش چه می‌شود

طبقه‌بندی‌های پایه محل اختلاف نیست. BIP-110 یک سافت‌فورک است. eCash یک هاردفورک برنامه‌ریزی‌شده است. آنچه تا ۶ ژوئیه ۲۰۲۶ باز می‌ماند، عملیاتی است: این‌که آیا سیگنال‌دهی BIP-110 تا آگوست پایین می‌ماند یا نه، آیا استخرهای ماینینگ یا صرافی‌های بزرگ موضع‌شان را تغییر می‌دهند یا نه، آیا eCash با محافظت ری‌پلیِ قابل راستی‌آزمایی راه‌اندازی می‌شود یا نه، و این‌که کدام متولیان (custodians) یا لفاف‌ها تصمیم می‌گیرند هر آنچه از هر یک از این رویدادها بیرون می‌آید را پشتیبانی کنند، نادیده بگیرند، یا از نظر حقوقی نسبت به آن سلب مسئولیت کنند.