ایلان ماسک می‌گوید «درآمد بالای همگانی» می‌تواند جایگزین مالکیت دولتی بر هوش مصنوعی شود

ماسک به خزانه‌داری می‌گوید با تغییر شکل اقتصاد آمریکا توسط هوش مصنوعی، پول نقد را مستقیم ارسال کند

ماسک در ۲۰ ژوئن ۲۰۲۶ در X این استدلال را مطرح کرد و در پاسخ به اظهارات معاون رئیس‌جمهور، جی‌دی ونس، در پادکست The Diary of a CEO واکنش نشان داد. ونس گفته بود دولت ترامپ به گرفتن موقعیت‌های مالکیتی در شرکت‌های بزرگ هوش مصنوعی روی خوش نشان می‌دهد و این رویکرد را با یک صندوق ثروت حاکمیتی مقایسه کرده بود.

ماسک نوشت: «بهتر است فقط از خزانه‌داری پول را مستقیماً برای مردم ارسال کنند.» او استدلال کرد تا وقتی افزایش کالاها و خدمات از رشد عرضه پول پیشی بگیرد، تورم به‌دنبال نخواهد آمد؛ شرطی که به‌گفته او هوش مصنوعی و رباتیک آن را ایجاد خواهند کرد. او افزود: «در واقع، پیش‌بینی من این است که به‌شدت در حال جنگ با رکود قیمتی خواهیم بود.»

موضعی ادامه‌دار

ماسک نخستین‌بار ایده درآمد تضمین‌شده را در اجلاس دولت‌های جهان در دبی در فوریه ۲۰۱۷ مطرح کرد و به حاضران گفت اتوماسیون، نوعی درآمد پایه همگانی را ناگزیر می‌کند. تا دسامبر ۲۰۲۳، ادبیات او به سمت چیزی که آن را «درآمد بالای همگانی» می‌نامید تغییر کرد و استدلال می‌کرد وفور ناشی از هوش مصنوعی، کمبود را در بیشتر حوزه‌های زندگی از میان برمی‌دارد.

ماسک در گفت‌وگویی با نیکیل کامات که اواخر ۲۰۲۵ منتشر شد، گفت هوش مصنوعی و رباتیک، به‌ویژه ربات انسان‌نمای Optimus تسلا، مسیر اصلی برای رسیدگی به بحران بدهی آمریکا را نمایندگی می‌کنند. او پیش‌بینی کرد تولید کالاها و خدمات ظرف سه سال از نرخ تورم فراتر خواهد رفت.

جایی که ماسک از واشنگتن جدا می‌شود

اظهارات ونس بازتاب‌دهنده موضعی است که تا حدی با دولت ترامپ و سناتور برنی سندرز مشترک است؛ کسی که اوایل ژوئن «قانون صندوق ثروت حاکمیتی هوش مصنوعی آمریکا» (American AI Sovereign Wealth Fund Act) را معرفی کرد. طرح سندرز خواستار یک مالیات انتقال سهامِ یک‌باره ۵۰٪ بر شرکت‌های بزرگ هوش مصنوعی است و صندوقی ایجاد می‌کند که ۵۰٪ سهام دارای حق رأی آن شرکت‌ها را در اختیار خواهد داشت؛ صندوقی که توسط یک کمیسیون مستقل اداره می‌شود.

ترامپ درباره گرفتن سهام با سم آلتمن از OpenAI گفت‌وگو کرده و اشاره کرده است که دیدگاه‌های اقتصادی او و سندرز در این موضوع چندان از هم دور نیست. دولت همچنین تبدیل کمک‌هزینه‌های قانون CHIPS Act به یک سهم مالکیتی حدوداً ۱۰٪ در اینتل را به‌عنوان یک سابقه مطرح کرده است.

ماسک آن مدل را رد می‌کند. او طرفدار آن است که شرکت‌های هوش مصنوعی، از جمله شرکت خودش xAI، کاملاً خصوصی باقی بمانند و در عوض سود آنها مشمول مالیات شود و درآمد حاصل به شکل پرداخت‌های مستقیم توزیع گردد. او استدلال می‌کند این کار انگیزه‌های بنیان‌گذاران را حفظ می‌کند و از سیاسی شدن تصمیم‌های شرکت جلوگیری می‌کند.

پس‌زمینه تریلیونر شدن

اظهارنظر ماسک چند روز پس از عرضه اولیه سهام اسپیس‌ایکس (IPO) مطرح شد؛ عرضه‌ای که با قیمت‌گذاری ۱۳۵ دلار به ازای هر سهم، ارزش خالص دارایی او را از ۱ تریلیون دلار عبور داد. سهم حدود ۳۸٪ تا ۴۰٪ او در اسپیس‌ایکس، در کنار دارایی‌های تسلا، به گفته چندین ردیاب ثروت، او را به نخستین فردی تبدیل کرد که به جایگاه تریلیونر می‌رسد.

زمان‌بندی این موضوع باعث افزایش توجه و بررسی‌ها شده است. منتقدان، از جمله گروه حامی‌گری آکسفام، این نقطه عطف را نشانه‌ای از نابرابری شدید دانسته و خواستار مالیات بر ثروت شده‌اند. حامیان در مقابل می‌گویند بخش عمده ثروت ماسک، ارزش سهامی تحقق‌نیافته است که به شرکت‌هایی گره خورده که هزینه‌ها را در خودروهای برقی، اینترنت ماهواره‌ای و پرتاب‌های فضایی کاهش داده‌اند.

گام بعدی چیست

اقتصاددانان همچنان درباره فرضیه رکود قیمتیِ ماسک دو دسته‌اند. بانک‌های مرکزی معمولاً تورم ملایم نزدیک به ۲٪ را هدف می‌گیرند، تا حدی به این دلیل که رکود قیمتی می‌تواند بار واقعی بدهی را افزایش دهد و هزینه‌کرد مصرف‌کنندگان را به تعویق بیندازد. منتقدان همچنین به موانع مهندسی، انرژی و مقرراتی پیش‌روی ربات‌های انسان‌نما در مقیاسی که ماسک توصیف می‌کند اشاره می‌کنند.

دیوید آتور و دیگر اقتصاددانان بازار کار استدلال کرده‌اند که اتوماسیون در تاریخ معمولاً هم‌زمان با کنار زدن برخی مشاغل، دسته‌های جدیدی از کار را ایجاد می‌کند؛ الگویی که می‌تواند پیش‌بینی ماسک مبنی بر اینکه «کار اختیاری می‌شود» را پیچیده کند.

فعلاً این بحث بر سر دو مسیر سیاستی در یک نقطه انشعاب قرار دارد: سهام‌داری عمومی در شرکت‌های هوش مصنوعی، همان‌طور که ترامپ، ونس و سندرز مطرح کرده‌اند؛ یا مالکیت خصوصی همراه با انتقال مستقیم پول نقد، همان‌طور که ماسک پیشنهاد می‌کند. اینکه واشنگتن کدام مسیر را برمی‌گزیند، به این بستگی دارد که هوش مصنوعی و رباتیک با چه سرعتی به خروجی قابل اندازه‌گیری تبدیل شوند و اینکه در نهایت رکود قیمتی یا تورم کدام‌یک زودتر واقعاً پدیدار می‌شود.