Raport BIS: Produkty typu „crypto earn” przypominają depozyty, ale nie są objęte ochroną FDIC

Najważniejsze wnioski:

• Instytut Stabilności Finansowej BIS ostrzegł w kwietniu 2026 r., że główne platformy kryptowalutowe, takie jak Binance i Coinbase, działają obecnie bardziej jak banki niż platformy transakcyjne.
• Celsius Network upadło w 2022 r. po tym, jak wycofanie depozytów o wartości 1,4 mld USD ujawniło niedopasowanie terminów zapadalności bez zabezpieczenia w postaci ubezpieczenia depozytów.
• Tylko 11 z 28 jurysdykcji przeanalizowanych przez FSB w 2025 r. posiadało sfinalizowane ramy regulacyjne dotyczące ryzyka dla stabilności finansowej wynikającego z działalności pośredników kryptowalutowych.

Konta Crypto Earn uznane za nieubezpieczone depozyty – ostrzega badanie BIS

Raport, którego autorami są Denise Garcia Ocampo z BIS oraz Peter Goodrich i Gian-Piero Lovicu z Rady Stabilności Finansowej, skupiał się na tym, co badacze nazywają wielofunkcyjnymi pośrednikami w obrocie aktywami kryptograficznymi (MCI). Termin ten obejmuje firmy takie jak Binance, Bybit, Coinbase, Crypto.com, Kraken, MEXC i OKX.

Platformy te znacznie wykroczyły poza handel spot i przechowywanie aktywów. Obecnie oferują one oprocentowane konta typu „earn”, pożyczki zabezpieczone depozytem, instrumenty pochodne oraz emisję tokenów – funkcje, które w tradycyjnej finansowości są zazwyczaj rozdzielone między różne licencjonowane podmioty.

Łączna wartość rynku aktywów kryptograficznych wyniosła około 3 bilionów dolarów na koniec 2025 roku. Scentralizowane giełdy przetwarzały co kwartał około 6–8 bilionów dolarów obrotu w transakcjach spot i kontraktach terminowych. Sama Binance miała około 39% globalnego wolumenu scentralizowanego handlu spot. Pięć największych MCI obsługuje łącznie około 200–230 milionów użytkowników.
Głównym przedmiotem zainteresowania niniejszego artykułu są produkty typu „earn”. Kiedy klienci wpłacają kryptowaluty do Binance Simple Earn lub Bybit Easy Earn, warunki umowy przenoszą własność tych aktywów na platformę. MCI gromadzi środki, wykorzystuje je w ramach działalności kredytowej, animacji rynku i DeFi, a użytkownikom wypłaca zmienną stopę zwrotu. Klienci stają się wierzycielami niezabezpieczonymi, a nie deponentami objętymi ochroną prawną.
Ta struktura tworzy krótkoterminowe zobowiązania podlegające wykupowi, zabezpieczone aktywami o dłuższym terminie zapadalności lub mniejszej płynności. Badacze nazywają to transformacją terminów zapadalności i płynności – jest to to samo ryzyko, którym zajmują się organy nadzoru bankowego poprzez wymogi kapitałowe i płynnościowe. MCI muszą sobie z nim radzić bez tych zabezpieczeń.

Upadek Celsius Network w 2022 r. zilustrował to ryzyko. W okresie od maja do czerwca tego roku Celsius odnotował wypłaty netto w wysokości ponad 1,4 mld dolarów. 12 czerwca platforma zamroziła wypłaty. Kiedy 12 lipca ogłosiła upadłość, jej bilans wykazywał deficyt w wysokości miliarda dolarów. Sąd upadłościowy potwierdził, że użytkownicy Celsius byli ogólnymi wierzycielami niezabezpieczonymi.

Gwałtowny spadek cen 10 października 2025 r. wzmocnił te obawy. Ceny aktywów kryptograficznych gwałtownie spadły w ciągu 30 minut, wywołując kaskadę automatycznych likwidacji na platformach instrumentów pochodnych. Zgłoszone bezpośrednie straty osiągnęły następnego dnia 19 mld dolarów. Binance doświadczyło awarii operacyjnej podczas tego zdarzenia, a trzy tokeny wykorzystywane jako zabezpieczenie depozytu zabezpieczającego, w tym algorytmiczny stablecoin, tymczasowo utraciły swoje powiązanie z walutą. W następstwie tego incydentu Binance ogłosiło wypłatę 283 mln dolarów odszkodowań dla klientów.

W raporcie przeanalizowano warunki ośmiu głównych MCI z okresu od listopada 2025 r. do marca 2026 r. i stwierdzono, że większość produktów typu „earn” przyznaje platformie pełną swobodę dysponowania zdeponowanymi aktywami, łączy je z innymi środkami klientów oraz zastrzega sobie prawo do zawieszenia wykupów bez uprzedzenia.

Dźwignia finansowa zwiększa ryzyko. Niektóre platformy pozwalają klientom detalicznym na wykorzystanie dźwigni finansowej do 150:1 w kontraktach na instrumenty pochodne. W artykule wskazano bezpośredni związek między tą dźwignią finansową a kaskadą likwidacji z października 2025 r.

W przeglądzie tematycznym FSB z 2025 r. stwierdzono, że tylko 11 z 28 uczestniczących jurysdykcji, czyli około 39%, posiadało sfinalizowane ramy regulacyjne dotyczące stabilności finansowej. Tylko dwie z nich obejmowały zaciąganie i udzielanie pożyczek przez MCI. Trzy dotyczyły produktów typu „earn”.

Autorzy wzywają do wprowadzenia ostrożnościowych wymogów kapitałowych i płynnościowych, standardów ładu korporacyjnego, testów warunków skrajnych oraz skonsolidowanego nadzoru stosowanego na poziomie grupy. Zalecają połączenie regulacji opartych na podmiotach i na działalności, zauważając, że same zasady oparte na działalności nie są w stanie rozwiązać problemów związanych z ryzykiem finansowania i płynności, jakie niosą ze sobą MCI.

Współpraca transgraniczna pozostaje główną luką. Wiele dużych MCI rozdziela funkcje między dziesiątki jurysdykcji za pośrednictwem odrębnych podmiotów prawnych, a formalne umowy o wymianie informacji między organami nadzoru nadal są rzadkością.