Nederlandse openbare aanklagers halen 2,55 miljoen dollar op via cryptovaluta die verband houdt met het failliete Knaken

Verschil tussen stortingen en activa

Het Openbaar Ministerie heeft alle resterende crypto-activa van het failliete handelsplatform Knaken geliquideerd, waarmee 2,55 miljoen dollar is opgehaald om schuldeisers te betalen, zo hebben functionarissen bevestigd. De door de rechtbank aangestelde curator waarschuwde echter dat de 6.300 getroffen klanten van het platform waarschijnlijk slechts een fractie van hun investeringen zullen terugkrijgen.

Carl Hamm, de curator die toezicht houdt op het in Rotterdam gevestigde bedrijf, meldde dat klanten tussen de 11,6 miljoen en 13,9 miljoen dollar via Knaken hadden geïnvesteerd voordat de rechtbank het bedrijf op 16 juli failliet verklaarde. Door de financiële ineenstorting kampen particuliere beleggers, obligatiehouders en kredietverstrekkers met ernstige tekorten.

„We hebben iedereen aangeschreven die in het recente verleden een positie bij Knaken had“, zei Hamm in een interview.

Het Openbaar Ministerie en de curator voeren parallel onderzoek uit naar de omgang met klantgelden. Volgens slachtoffers die met de lokale omroep Rijnmond spraken, beloofde Knaken gepersonaliseerde gebruikersaccounts en digitale portemonnees die via een mobiele app toegankelijk waren. Klanten kregen een realtime overzicht te zien van hun fiat-stortingen en de bijbehorende waarderingen van cryptovaluta, naast een digitale kluis die werd aangeprezen voor spaargeld.

Uit de insolventieprocedure blijkt echter dat het platform met aanzienlijke structurele tekorten werkte in plaats van de stortingen van gebruikers volledig gedekt te houden.

„Het lijkt erop dat dit niet is gebeurd. Er is een groot verschil tussen wat er is geïnvesteerd en de cryptovaluta die in bewaring is gegeven“, aldus Hamm. “Investeringen en normale bedrijfskosten werden lange tijd op één enkele rekening vermengd, wat tot aanzienlijke verliezen leidde.”

Uit gerechtelijke documenten van de faillissementszitting blijkt dat Ronald J., eigenaar en algemeen directeur van Knaken, 2,67 miljoen dollar van bedrijfsrekeningen heeft overgemaakt naar een particuliere entiteit waarvan hij eigenaar was. De rechtbank omschreef de transactie als „een vorm van belangenverstrengeling“.

Uit faillissementsdocumenten blijkt dat de financiële problemen van Knaken al in 2020 begonnen, na een vermeende inbreuk op de beveiliging waarbij 23 bitcoins betrokken waren. Ronald J. beweerde dat het incident miljoenen aan verliezen tot gevolg had; uit historische marktprijzen blijkt echter dat 23 bitcoins destijds ongeveer 162.000 dollar waard waren, wat in tegenspraak is met de beweringen dat de hack alleen al een verlies van meerdere miljoenen dollars zou hebben veroorzaakt.

Ondanks de toenemende financiële problemen bleef Knaken zijn klantenbestand uitbreiden en sloot het spraakmakende sponsorovereenkomsten met grote Nederlandse profvoetbalclubs, waaronder Feyenoord, Sparta Rotterdam, Heracles Almelo, SC Heerenveen en kortstondig Ajax.

Het platform bleef ook participatiecertificaten uitgeven en leningen van klanten werven zonder zijn financiële problemen aan de Nederlandse centrale bank te melden.

„Als clubs samenwerken met zo’n partij, ga je ervan uit dat alles legitiem is. Het blijkt dat dat niet zo was. Ik vind het echt schandalig”, aldus Henk, een klant van Knaken die naar verluidt eind mei als eerste onregelmatigheden bij het platform aan de kaak stelde.

Vóór de faillietverklaring nam de Nederlandse politie de resterende cryptovalutareserves van Knaken in beslag en verkocht deze op grond van artikel 117 van het Wetboek van Strafvordering, dat de liquidatie toestaat van in beslag genomen activa die onderhevig zijn aan snelle waardevermindering.

De verkoop leverde 2,55 miljoen dollar op, momenteel het enige liquide actief in de failliete boedel. Juridische adviseurs die de slachtoffers vertegenwoordigen, vroegen zich af of de wetshandhavingsinstanties hun bevoegdheden hadden overschreden door de activa van klanten te liquideren, waarbij ze een vergelijking maakten met een garage die de auto van een klant verkoopt tijdens een bedrijfsfaillissement.

Directeur verzet zich en streeft naar schikking

Curator Hamm verdedigde het besluit van het Openbaar Ministerie en wees op de extreme volatiliteit van crypto-activa. „Stel je voor dat die valuta’s niet waren verkocht en in waarde waren gedaald“, zei Hamm. „Het tekort zou dan nog groter zijn geweest.“

Wat het toezicht betreft, bevestigden functionarissen van de Nederlandse centrale bank dat het mandaat van de bank in de betreffende periode strikt beperkt was tot integriteitstoezicht – met de nadruk op de bestrijding van witwassen en de financiering van terrorisme – in plaats van op prudentieel toezicht op de financiële stabiliteit. Het primaire toezicht werd vervolgens tijdens de regelgevende overgang in 2024–2025 overgedragen aan de Autoriteit voor de Financiële Markten.

Ondertussen betwistte Ronald J., directeur van Knaken, in een gedetailleerde reactie de belangrijkste beweringen van de curator, hoewel hij een algemeen tekort aan activa erkende. Hij betwistte de door Hamm aangehaalde cijfers en legde uit dat Knaken functioneerde als een ‘execution-only’-makelaar die orders rechtstreeks koppelde aan liquiditeitsverschaffers.

„Elke via Knaken geplaatste order werd uitgevoerd bij onze liquiditeitsverschaffer en is voorzien van een order-ID met uitgevoerde prijsniveaus en tijdstempels“, aldus J., die benadrukte dat de transactielogboeken volledig zijn en verifieerbaar ten opzichte van de boekingen op de klantenrekeningen.

In reactie op beschuldigingen van vermenging van fondsen verklaarde J. dat er afzonderlijke bankstructuren waren ingesteld. Volgens J. introduceerde Knaken in november 2022 een speciaal IBAN-nummer voor klanten en werden inkomende klantgelden vanaf 2025 overgeheveld naar een afzonderlijke stichtingsrekening. Hij hield vol dat posities in het merendeel van de 145 aangeboden cryptovaluta’s volledig gedekt waren, hoewel hij erkende dat een deel ongedekt bleef.

Met betrekking tot de overboeking van 2,67 miljoen dollar naar een secundaire particuliere entiteit voerde J. aan dat de structuur specifiek was opgezet voor marketingdoeleinden om operationele overlapping te voorkomen en te voldoen aan regelgevende richtlijnen. Uit financiële gegevens die J. aan lokale media heeft verstrekt, bleek dat er geen sprake was van persoonlijke verrijking of directe salarisuitbetaling uit die fondsen. Hij voegde eraan toe dat beleggers die certificaten in goSettle B.V. bezitten, aandelen behouden in een entiteit buiten de failliete boedel.

Ronald J. bevestigde dat hij actief bezig is met het opstellen van een akkoordvoorstel voor crediteuren om de afwikkeling te bespoedigen. „Ik wil nog steeds doen wat ik van plan was: klanten een voorstel doen dat zij hopelijk zullen accepteren”, aldus J. Curator Hamm merkte op dat er momenteel weliswaar formele vorderingen worden ingediend, maar dat de haalbaarheid van een eventueel voorgesteld akkoord nog steeds wordt geëvalueerd.