توکن‌سازیِ امور مالی بزرگ: بلاک‌چین چگونه بازار سهام را از نو سیم‌کشی می‌کند

مقاله‌ی دیدگاهی پیش‌رو (Op-Ed) توسط ولودیمیر نوسوف، کارآفرین فین‌تک و بنیان‌گذار و مدیرعامل WhiteBIT نوشته شده است.

به لطف توکن‌سازی، معامله‌ی سهام اکنون می‌تواند ۲۴ ساعته و ۷ روز هفته انجام شود — دیگر نیازی نیست برای اجرای یک معامله تا صبح دوشنبه صبر کنید. دارایی‌های باارزش نیز دیگر امتیاز انحصاری غول‌های نهادی نیستند. هم‌زمان، موانع متعدد — از جمله کارگزارها، محدودیت‌های زمانی، کارمزدهای بالا و مرزهای منطقه‌ای — در حال از میان رفتن هستند. افزون بر این، شمار بیشتری از کشورها و نهادهای ناظرِ پیشرو با احتیاط چراغ سبز این روند را نشان می‌دهند، در حالی که سرمایه‌گذاران نهادی با علاقه‌ای محسوس تکامل آن را دنبال می‌کنند.

تغییر قواعد بازی

بازار سهام که شاید در نگاه نخست از نظر فناوری پیشرفته به نظر برسد، همچنان بر مدل‌های معاملاتی قدیمی تکیه دارد. برای نمونه، عملیات به روزهای کاری هفته و ساعات مشخصی محدود است. وجوه مربوط به سهام خریداری‌شده می‌تواند برای روزها در فرآیندهای بانکی «گیر کند»، زیرا تسویه‌ها عملاً در آخر هفته‌ها و تعطیلات متوقف می‌شوند. با توجه به اینکه کسب‌وکار امروز با حداکثر سرعت عمل می‌کند، چنین تأخیرهایی در سرمایه ناکارآمد و گاه حیاتی است.

یک بازار توکن‌شده این سازوکارها را با تضمین اجرای تقریباً آنی معاملات به‌طور چشمگیری شتاب می‌دهد. این امر حجم عظیمی از سرمایه را آزاد می‌کند که پیش‌تر به دلیل کندی بوروکراتیک و فنی بلااستفاده می‌ماند. برنامه‌ی خشک و محدود بورس با یک سیستم ۲۴/۷ جایگزین می‌شود.

این مزیت‌های فناورانه هم‌اکنون در راهبردهای تأثیرگذارترین مؤسسات مالی جهان در حال ادغام است. برای مثال، بورس نیویورک (NYSE) در حال توسعه‌ی پلتفرمی برای معامله‌ی شبانه‌روزی ETFها و سهام توکن‌شده است و از استیبل‌کوین‌ها به‌عنوان ابزار تسویه استفاده می‌کند. در همین حال، بورس لندن نخستین تراکنش‌های خود را با موفقیت روی پلتفرم بلاک‌چین اختصاصی‌اش انجام داده است.

اما سرعت تنها عامل نیست. توکن‌سازی سطحی اساساً جدید از شفافیت و امنیت فراهم می‌کند. زیرا بلاک‌چین هر جابه‌جایی دارایی و تاریخچه‌ی تراکنش‌ها را در یک دفترکل دیجیتال ثبت می‌کند و ریسک‌های دست‌کاری، دوباره‌شماری و خطاهای عملیاتی را به‌طور قابل‌توجهی کاهش می‌دهد. در نتیجه، مشارکت‌کنندگان بازار از ممیزی ساده‌تر و پایه‌ای از اعتماد بهره‌مند می‌شوند که نه صرفاً بر اعتبار یک واسطه، بلکه بر الگوریتم‌های ریاضی استوار است.

با این حال، باید تأکید کنم که شفافیت کامل شمشیری دولبه است: بازیگران بزرگ بازار همیشه مشتاق نیستند راهبردهای معاملاتی‌شان کاملاً علنی شود.

مزیت کلیدی دیگر توکن‌سازی، کاهش مانع ورود برای سرمایه‌گذاران است. در بازارهای سنتی، بسیاری از دارایی‌ها به دلیل هزینه‌های بالا از نقدشوندگی محدودی رنج می‌برند. توکن‌سازی مالکیت کسری را معرفی می‌کند — توانایی خرید بخشی از یک دارایی به‌جای کل آن. در نتیجه، سهام گران‌قیمت برای بخش خرد نیز قابل‌دسترس می‌شود، نه فقط برای بازیگران نهادی.

البته فرصت‌های تازه، چالش‌های تازه‌ای هم به همراه دارد: ممیزی قراردادهای هوشمند، امنیت اوراکل‌ها و پیچیدگی رویه‌های KYC/AML. با این وجود، مزایای توکن‌سازی به‌مراتب از این موانع بیشتر است و بازار به‌سرعت با واقعیت جدید سازگار می‌شود.

چشم‌انداز مقرراتی

رویکرد حمایتی نهادهای ناظر نسبت به توکن‌سازی نشان‌دهنده‌ی ظهور معماری جدیدی برای بازار سهام است که در آن مالی سنتی (TradFi) و بلاک‌چین در حال همگرایی‌اند.

از سال ۲۰۲۲، اتحادیه‌ی اروپا یک رژیم آزمایشی «جعبه‌شن مقرراتی» را اجرا کرده است که به کشورها اجازه می‌دهد زیرساخت معاملاتی مبتنی بر بلاک‌چین را آزمایش کنند. آلمان از نخستین کشورها در اتحادیه‌ی اروپا بود که اوراق بهادار مبتنی بر بلاک‌چین را به‌طور قانونی به رسمیت شناخت و سال گذشته فرانسه یک پلتفرم بورس توکن‌شده برای شرکت‌های کوچک و متوسط (SMEها) راه‌اندازی کرد. نهاد ناظر فرانسه مدلی را تأیید کرد که در آن تسویه‌ها به‌صورت لحظه‌ای انجام می‌شود و سرمایه‌گذاران خرد می‌توانند سهام توکن‌شده را مستقیماً، بدون افتتاح حساب‌های کارگزاری سنتی، خریداری کنند.

روند توکن‌سازی در ایالات متحده، سنگاپور و دیگر حوزه‌های مالی پیشرفته نیز در حال شتاب گرفتن است. با این حال، با وجود خوش‌بینی، چندین مسئله‌ی پیچیده همچنان باقی است — به‌ویژه درباره‌ی نگه‌داری دارایی‌ها (کاستدی) و وضعیت حقوقی خدمات امانی.

طبیعی است که در حال حاضر بخش خرد پیشتاز پذیرش این حوزه است. به دلایل گوناگون، سرمایه‌ی نهادیِ صندوق‌های بزرگ هنوز به‌طور کامل وارد این عرصه نشده است. با این وجود، دگرگونی به‌خوبی در جریان است. با پشتوانه‌ی حمایت مقرراتی، پلتفرم‌های بزرگ مالی به‌تدریج ماژول‌های بلاک‌چین را در سیستم‌های خود ادغام می‌کنند. در عمل، از نقطه‌ی بی‌بازگشت عبور کرده‌ایم.

به زبان اعداد

آمار این واقعیت مالی جدید را تأیید می‌کند. طبق گزارش‌های Sentora و DL Research، بازار سهام توکن‌شده اکنون در حال نزدیک شدن به ۱ میلیارد دلار است. تنها در سال گذشته، این بخش حدود ۳,۰۰۰% رشد کرده است — از ۳۲ میلیون دلار در ابتدای ۲۰۲۵. این پویایی نشان می‌دهد بازار در حال عبور از مرحله‌ی آزمایشی خود است.

تحلیلگران McKinsey & Company پیش‌بینی می‌کنند که تا سال ۲۰۳۰، ارزش بازار دارایی‌های توکن‌شده می‌تواند به ۲ تریلیون دلار برسد — به‌استثنای بیت‌کوین و استیبل‌کوین‌ها. محرک‌های اصلی رشد شامل توکن‌سازی صندوق‌های سرمایه‌گذاری مشترک، اوراق قرضه، اوراق با معامله‌پذیری در بورس (ETNها)، وام‌ها، ابزارهای بهادارسازی‌شده و صندوق‌های جایگزین است.

در همین حال، برخی کارشناسان به برآوردهای حتی صعودی‌تری گرایش دارند که از ۹ تریلیون تا ۱۸ تریلیون دلار متغیر است.

صرف‌نظر از اینکه بازار به ۲ تریلیون برسد یا ۱۸ تریلیون، مسیر روشن است: وال‌استریت هرچه بیشتر با بلاک‌چین درهم‌تنیده می‌شود. این صنعت در آستانه‌ی یک تغییر پارادایم عمیق قرار دارد؛ جایی که توکن‌سازی از یک راه‌حل حاشیه‌ای به یک استاندارد بالقوه جهانی تبدیل می‌شود. بازیگران آینده‌نگری که امروز راهکارهای بلاک‌چین را در راهبردهای خود ادغام کنند، فردا به مزیتی تعیین‌کننده دست خواهند یافت.