شرکت‌های حمل‌ونقل دریایی بی‌سروصدا میلیون‌ها دلار به ایران پرداخت می‌کنند تا از کریدور تنگه هرمز عبور کنند

عوارض ۲ میلیون دلاری؟ منابع می‌گویند ایران بی‌سروصدا دسترسی به تنگه هرمز را پولی کرده است

به گفته افرادی آگاه از موضوع که در گزارش بلومبرگ به آن‌ها استناد شده، ایران ظاهراً دریافت هزینه‌های ترانزیت از برخی کشتی‌های تجاری که از تنگه هرمز عبور می‌کنند را آغاز کرده است؛ آن هم در حالی که درگیری خاورمیانه وارد چهارمین هفته خود می‌شود.

گفته می‌شود این پرداخت‌ها که در برخی سفرها تا سقف ۲ میلیون دلار می‌رسد، به‌صورت موردی انجام می‌شود و بی‌سروصدا هماهنگ می‌گردد؛ بدون آن‌که نظام استاندارد و مشخصی برای آن وجود داشته باشد. این خبر در پی گزارش‌های هفته گذشته منتشر شده که می‌گفتند ایران پرداخت‌های عبور امن را به یوان چین می‌پذیرد.

این اقدام عملاً یک عوارض غیررسمی بر یکی از حیاتی‌ترین شریان‌های دریایی جهان ایجاد می‌کند؛ جایی که معمولاً حدود یک‌پنجم نفت و گاز جهان از آن عبور می‌کند. حمل‌ونقل از تنگه در میان ادامه خصومت‌ها به شدت کاهش یافته و بسیاری از شناورها یا کلاً از این مسیر اجتناب می‌کنند یا تحت شرایط سخت‌گیرانه و کنترل‌شده در نزدیکی ساحل ایران حرکت می‌کنند.

این سازوکار بر گزارش‌های پیشین بنا می‌شود که ایران یک «کریدور کشتیرانی امن» در داخل آب‌های سرزمینی خود ایجاد کرده است؛ جایی که شناورها توسط سپاه پاسداران انقلاب اسلامی (IRGC) راستی‌آزمایی و به‌صورت چشمی بازرسی می‌شوند. کشتی‌هایی که خواهان عبور هستند باید از پیش افشاگری‌های دقیق درباره مالکیت و محموله ارائه کنند؛ موضوعی که اغلب از طریق واسطه‌ها یا مذاکرات مستقیم دولتی با تهران هماهنگ می‌شود.

دست‌کم یک اپراتور نفتکش پیش‌تر حدود ۲ میلیون دلار برای ترانزیت تضمین‌شده پرداخت کرده است، در حالی که چندین شناور از کشورهایی مانند هند تحت ترتیبات متفاوت با موفقیت عبور کرده‌اند. با این حال، هند به‌صورت علنی عقب‌نشینی کرده و تاکید دارد که حقوق بین‌الملل عبور آزاد از تنگه را بدون دریافت هزینه تضمین می‌کند؛ در حالی که گزارش‌های متناقض می‌گویند این کشور در گفتگوها با رئیس‌جمهور دونالد ترامپ این موضوع را مطرح می‌کند.

تولیدکنندگان حوزه خلیج فارس، از جمله عربستان سعودی و امارات متحده عربی، نیز مفهوم دریافت هزینه ترانزیت را رد کرده‌اند و آن را سابقه‌ای خطرناک می‌دانند که هنجارهای دریایی را به چالش می‌کشد. مقام‌های ایرانی سیگنال‌های متفاوتی ارسال کرده‌اند. علاءالدین بروجردی، نماینده مجلس، این هزینه‌ها را بخشی از یک «رژیم حاکمیتی» جدید توصیف کرد و استدلال نمود که شرایط جنگی دریافت این مبالغ را به‌عنوان نمایش اقتدار توجیه می‌کند.

در همین حال، سفارت ایران در هند گزارش‌ها درباره پرداخت‌های ۲ میلیون دلاری را «بی‌اساس» خواند و شکافی میان پیام‌رسانی رسمی و آنچه اطلاعات و تحلیل‌های کشتیرانی نشان می‌دهد در آب‌ها رخ می‌دهد ایجاد کرد. پشت پرده، برخی سیاست‌گذاران در تهران در حال بررسی رسمی‌سازی این سیستم هستند؛ به‌گونه‌ای که شاید هزینه‌های ترانزیت را در یک چارچوب پساجنگ بگنجانند؛ چارچوبی که نحوه کارکرد تنگه را بازتعریف خواهد کرد.

فعلاً این سیستم مبهم، گزینشی و عمیقاً وابسته به پویایی‌های زمان جنگ باقی مانده است، اما یک واقعیت روشن را نشان می‌دهد: کنترل تنگه هرمز دیگر فقط راهبردی نیست—بلکه به‌طور فزاینده‌ای معامله‌محور شده است. جالب آن‌که هزینه ۲ میلیون دلاری پس از آن مطرح می‌شود که رئیس‌جمهور آمریکا ترامپ اشاره کرد ممکن است به‌صورت مشترک با رهبری ایران به کنترل ترافیک تنگه کمک کند.

پرسش‌های متداول 🔎

• چرا ایران در تنگه هرمز هزینه ترانزیت دریافت می‌کند؟
  به نظر می‌رسد ایران از کنترل زمان جنگ بر تنگه برای کسب درآمد و تنظیم دسترسی کشتیرانی استفاده می‌کند؛ هرچند گزارش‌ها در این باره متناقض است.
• کشتی‌ها برای عبور چقدر می‌پردازند؟
  گزارش شده برخی شناورها برای عبور امن در هر سفر تا ۲ میلیون دلار پرداخت کرده‌اند.
• آیا دریافت هزینه ترانزیت طبق حقوق بین‌الملل قانونی است؟
  کشورهایی مانند هند استدلال می‌کنند که این اقدام قواعد دریانوردی تثبیت‌شده‌ای را که ناوبری آزاد را تضمین می‌کند نقض می‌کند.
• حمل‌ونقل جهانی چگونه تحت تاثیر قرار گرفته است؟
  ترافیک به‌شدت کاهش یافته و تنها شناورهای منتخب و راستی‌آزمایی‌شده از مسیرهای محدود عبور می‌کنند.