محاصره بنادر ایران در تنگه هرمز توسط آمریکا: قیمت نفت جهش کرد و بالاتر رفت

نکات کلیدی:

• نیروی دریایی آمریکا از ۱۳ آوریل ۲۰۲۶ اجرای محاصره بنادر ایران را آغاز کرد و صادرات نفت تهران در حدود ۲ میلیون بشکه در روز را هدف قرار داد.
• پس از اعلامیه سنتکام، نفت خام WTI به بالای ۹۴ دلار به ازای هر بشکه صعود کرد، در حالی که داوجونز به دلیل نگرانی از تشدید تنش‌ها ۲۴۶.۹۰ واحد سقوط کرد.
• سنتکام می‌گوید این محاصره تا زمان بازگشت ایران به مذاکرات برقرار خواهد ماند و تاریخ پایان ثابتی اعلام نشده است.

محاصره دریایی ایران ۲۰۲۶: آمریکا صادرات نفت تهران را قطع می‌کند

فرماندهی مرکزی ایالات متحده دستور را مطابق با یک دستورالعمل ریاست‌جمهوری و پس از فروپاشی گفت‌وگوهای صلح در اسلام‌آبادِ پاکستان صادر کرد. سنتکام در بیانیه‌ای به‌صراحت اعلام کرد که این محاصره شامل کشتی‌های همه کشورهایی می‌شود که به بنادر ایران در امتداد خلیج عربی و دریای عمان پهلو می‌گیرند. کشتی‌هایی که از تنگه به مقصد یا از مبدأ بنادر غیرایرانی در امارات متحده عربی، عربستان سعودی یا دیگر کشورهای خلیج عبور می‌کنند، آزادند عبور کنند.

رئیس‌جمهور دونالد ترامپ این اقدام را در ۱۲ آوریل در تروث سوشال اعلام کرد و گفت نیروی دریایی آمریکا «فوراً» آغاز به مسدود کردن کشتی‌هایی خواهد کرد که تلاش می‌کنند وارد تنگه هرمز شوند یا از آن خارج شوند. ترامپ ایران را متهم کرد که از کشتی‌های عبوری عوارض غیرقانونی دریافت می‌کند، دستور عملیات پاکسازی مین را صادر کرد و هشدار داد هرگونه نیروهای ایرانی که به کشتی‌های آمریکایی یا ترافیک تجاری شلیک کنند «به جهنم فرستاده خواهند شد.»

ادبیات سنتکام محتاطانه‌تر بود. این فرماندهی گفت پیش از آغاز اجرای محاصره، اطلاعیه‌های بیشتری برای دریانوردان تجاری توزیع خواهد شد و به همه شناورهایی که در دریای عمان و مسیرهای ورودی تنگه هرمز فعالیت می‌کنند دستور داد پخش «اطلاعیه به دریانوردان» را رصد کنند و از طریق کانال ۱۶ پل‌به‌پل با نیروهای دریایی آمریکا تماس بگیرند.

این محاصره پاسخی مستقیم به کنترل مؤثر ایران بر تنگه از زمان آغاز جنگ آمریکا-اسرائیل-ایران در ۲۸ فوریه ۲۰۲۶ است. ایران عبور و مرور از این گذرگاه را محدود و برای آن عوارض تعیین کرده بود؛ اقدامی که حدود یک‌پنجم محموله‌های جهانی نفت و گاز طبیعی مایع را فلج کرد. واشنگتن می‌گوید این محاصره برای قطع شریان باقی‌مانده درآمد نفتی تهران طراحی شده است—که پیش‌تر حدود ۲ میلیون بشکه در روز برآورد می‌شد—در حالی که تنگه برای سایر ترافیک تجاری باز نگه داشته می‌شود.

بازارهای نفتی حتی پیش از خشک شدن جوهر اعلامیه واکنش نشان دادند. نفت خام WTI حدود ۵ درصد افزایش یافت و به بالای ۹۴ دلار به ازای هر بشکه رسید. نفت خام برنت حدود ۶ درصد رشد کرد و دوباره از ۱۰۰ دلار عبور کرد. قیمت‌های عمده‌فروشی بنزین نیز افزایش یافت. بازارهای سهام آمریکا بازتاب‌دهنده این عدم‌قطعیت بودند: میانگین صنعتی داوجونز ۲۴۶.۹۰ واحد افت کرد و به ۴۷,۶۶۹.۶۷ رسید، شاخص NYSE Composite نیز ۲۹.۵۴ واحد کاهش یافت و به ۲۲,۷۰۴.۹۶ رسید، در حالی که نزدک ۴۶.۷۹ واحد اضافه کرد و به ۲۲,۹۴۹.۶۹ رسید و S&P 500 نیز ۰.۶۷ واحد افزایش یافت و به ۶,۸۱۷.۵۶ رسید.

اجرای محاصره یک عملیات دریاییِ گسترده است. تحلیلگران می‌گویند این کار به چندین گروه ضربتی ناو هواپیمابر برای پوشش هوایی، ده‌ها ناوشکن و ناوچه و همچنین پشتیبانی متحدان منطقه‌ای نیاز دارد. تنگه در برابر موشک‌های ضدکشتی ایران، پهپادها، قایق‌های تندرو تهاجمی و مین‌ها آسیب‌پذیری تاکتیکی واقعی ایجاد می‌کند و اجرای محاصره را از همان روز اول به اقدامی پرمخاطره تبدیل می‌سازد.

سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران این اقدام را «عملی دزدی دریایی» خواند و آن را بر اساس حقوق بین‌الملل غیرقانونی اعلام کرد. مقام‌های ایرانی هشدار دادند اگر بنادر ایران هدف قرار گیرند، «هیچ بندری در خلیج فارس یا دریای عمان امن نخواهد بود» و بار دیگر موضع خود را تکرار کردند که تنگه «یا برای همه است یا برای هیچ‌کس.» تهران همچنین تأکید کرد دیپلماسی تنها مسیر مشروع برای پیش‌روی است.

واکنش بین‌المللی محتاطانه بوده است. چندین کشور حاشیه خلیج فارس و میانجی‌ها از جمله عمان، نگرانی‌های مربوط به تشدید تنش را مطرح کرده‌اند. بریتانیا نقشی را که ترامپ به آن در عملیات مین‌روبی نسبت داد، تأیید نکرده است. رهبران اروپایی نیز از هر تفسیری که حاکی از بسته شدن کامل تنگه برای همه ترافیک باشد فاصله گرفته‌اند.

گفت‌وگوهای اسلام‌آباد عمدتاً بر سر برنامه هسته‌ای ایران و مجموعه‌ای از شروط حل‌نشده‌ای که هیچ‌یک از طرفین حاضر به عقب‌نشینی از آن نبودند، فروپاشید. پیش از ورود به مذاکرات، یک آتش‌بس شکننده دو هفته‌ای برقرار بود.

واشنگتن تاریخ پایان ثابتی برای محاصره اعلام نکرده است. به گفته مقام‌های آمریکایی، مدت‌زمان آن به میزان پایبندی ایران و پیشرفت به سوی یک توافق دیپلماتیک گسترده‌تر بستگی دارد. وضعیت حقوقیِ محاصره نیز همچنان محل مناقشه است و بحث ادامه دارد که آیا حقوق طرفِ مخاصمه در یک درگیری مسلحانه اعمال می‌شود یا اینکه حقوق بین‌المللِ ناوبری در زمان صلح اولویت دارد.