ایران از گشایش دیپلماتیک در جنگ آمریکا-اسرائیل با شروط سختِ غیرقابل مذاکره خبر می‌دهد

تهران در حالی که درگیری ادامه دارد، بر غرامت و حقوق خود محکم می‌ایستد

پزشکیان در نشست هیئت دولت، که بنا بر گزارش منتشرشده توسط خبرگزاری دولتی ایرنا در ۳۰ مارس ۲۰۲۶، به وزیران گفت گفت‌وگوهای صلح هیچ معنایی ندارد مگر آن‌که ایران تضمین‌های قاطع در برابر حملات آینده دریافت کند. این اظهارات پس از بیش از یک ماه درگیری مستقیم نظامی مطرح می‌شود که از ۲۸ فوریه ۲۰۲۶ آغاز شد؛ زمانی که نیروهای آمریکا و اسرائیل اهدافی در ایران را هدف قرار دادند؛ اقدامی که تهران آن را «تجاوزی بی‌دلیل» توصیف کرده است.

مقام‌های ایرانی از بیش از ۱٬۳۴۰ کشته از زمان آغاز حمله خبر می‌دهند؛ از جمله رهبر جمهوری اسلامی، آیت‌الله علی خامنه‌ای. ایران در پاسخ، با پهپاد و موشک به خاک اسرائیل و همچنین دارایی‌های مرتبط با آمریکا در اردن، عراق و کشورهای حاشیه خلیج فارس حمله کرده و به تشدید درگیری‌ای دامن زده است که بازارهای منطقه‌ای، زیرساخت‌ها و پروازهای هوایی را مختل کرده است.

پزشکیان نخستین‌بار در ۱۱ مارس، پس از تماس با رهبران روسیه و پاکستان، شروط رسمی ایران برای پایان دادن به جنگ را تشریح کرد. او در پستی در X از حساب رسمی خود نوشت که تنها مسیر صلح، به رسمیت شناختن حقوق مشروع ایران، پرداخت غرامت، و ارائه تضمین‌های محکم بین‌المللی در برابر تجاوز آینده است.

تحلیل‌گران به‌طور گسترده «حقوق مشروع» را شامل برنامه هسته‌ای ایران و حوزه نفوذ منطقه‌ای آن می‌دانند؛ دو موضوعی که در مرکز اختلافات دیرینه ایران با واشنگتن و تل‌آویو قرار دارند. پنج روز بعد، در ۱۶ مارس، پزشکیان بار دیگر به X بازگشت تا موضوع را صریح‌تر کند. او نوشت سخن گفتن از پایان جنگ بی‌معناست تا زمانی که ایران بتواند اطمینان دهد هیچ حمله دیگری در خاکش رخ نخواهد داد.

بیانیه کابینه در ۳۰ مارس تازه‌ترین تکرار همین موضع است. پزشکیان از مقاومت نیروهای نظامی ایران تمجید کرد و وحدت ملی را عاملی برای تاب‌آوری در برابر بحران دانست. او همچنین به راهپیمایی‌های حامی دولت اشاره کرد و گفت این تجمعات جایگاه ایران را تقویت کرده و به گفته او «آزادی‌خواهان» را الهام بخشیده است.

اصرار تهران بر دریافت غرامت و تضمین‌های الزام‌آور بین‌المللی — که احتمالاً از طریق سازمان ملل یا سازوکارهای چندجانبه خواهد بود — بازتاب بی‌اعتمادی‌ای است که طی دهه‌ها شکل گرفته است. مقام‌های ایرانی بارها به خروج آمریکا از توافق هسته‌ای برجام در سال ۲۰۱۵ اشاره کرده‌اند و آن را شاهدی می‌دانند بر این‌که تعهدات شفاهی یا دوجانبه واشنگتن وزن محدودی دارد.

تا ۳۱ مارس ۲۰۲۶، هیچ‌یک از شروط اعلام‌شده ایران برآورده نشده است. درگیری همچنان ادامه دارد. پزشکیان به‌طور مداوم اقدامات نظامی ایران را دفاعی توصیف کرده و گفته است ایران آغازگر حمله نیست و تنها در صورت حمله، تلافی می‌کند. او منشأ جنگ را ناشی از آنچه «تجاوز» برانگیخته‌شده از سوی اسرائیل و ایالات متحده می‌داند.

برخی تحلیل‌گران این تکرار مواضع علنی را نشانه‌ای دیپلماتیک می‌دانند که ایران مایل به مذاکره است، اما آستانه دستیابی به هر توافقی بالاست. برخی دیگر این شروط را طوری تنظیم‌شده می‌بینند که روند حل‌وفصل را به تأخیر بیندازد، در حالی که ایران در داخل کشور موضع مقاومت را حفظ می‌کند. این اظهارات با الگویی هم‌خوان است که تهران در بحران‌های پیشین هم دنبال کرده است: اعلام آمادگی برای حل‌وفصل، پیوست کردن پیش‌شرط‌های غیرقابل مذاکره، و چارچوب‌بندی هر درگیری به‌عنوان امری تحمیلی از بیرون.

این‌که آیا آمریکا یا اسرائیل به‌طور رسمی با این شروط وارد تعامل می‌شوند یا نه، همچنان نامشخص است. هیچ واکنش علنی از سوی هیچ‌یک از دولت‌ها به اظهارات ۳۰ مارس پزشکیان گزارش نشده است. پس از انتشار خبر، سهام آمریکا جهش کرد و قیمت بیت‌کوین از مرز ۶۸٬۰۰۰ دلار عبور کرد. در زمان تنظیم این گزارش، بیت‌کوین با قیمت ۶۷٬۴۰۳ دلار به ازای هر واحد معامله می‌شود.

پرسش‌های متداول 🔎

• شرایط ایران برای پایان دادن به جنگ با آمریکا و اسرائیل چیست؟ ایران خواستار به رسمیت شناختن حقوق مشروع خود، پرداخت غرامت جنگ، و تضمین‌های محکم بین‌المللی در برابر حملات آینده است.
• جنگ آمریکا-ایران-اسرائیل چه زمانی آغاز شد؟ درگیری مستقیم نظامی در ۲۸ فوریه ۲۰۲۶ و پس از حملات آمریکا و اسرائیل به اهدافی در ایران آغاز شد.
• آیا رهبر ایران در این درگیری کشته شده است؟ مقام‌های ایرانی گزارش داده‌اند که آیت‌الله علی خامنه‌ای در میان کشته‌شدگان بوده و شمار کشته‌های ایران از ۱٬۳۴۰ نفر فراتر رفته است.
• آیا ایران برای مذاکرات صلح آمادگی دارد؟ رئیس‌جمهور پزشکیان از آمادگی برای گفت‌وگو خبر داده، اما آتش‌بس بدون قیدوشرط پیشنهاد نکرده و گفته است هر توافقی باید از امنیت و حاکمیت ایران محافظت کند.