بازارهای نفت در حالت آماده‌باش قرار گرفتند؛ ترامپ از نیروی‌های دریایی متحد خواست از گذرگاه هرمز دفاع کنند

نقطهٔ اشتعال تنگه هرمز: ترامپ خواستار ناوهای جنگی شد؛ ایران کشتیرانی را هدف می‌گیرد

اعلامیه ۱۴ مارسِ ترامپ مثل یک منور بر فراز آب‌هایی که از قبل هم متشنج بودند فرود آمد. رئیس‌جمهور در پستی در تروث سوشال گفت ایالات متحده و «کشورهای زیادی» نیروهای دریایی را مستقر خواهند کرد تا اطمینان دهند کشتی‌ها می‌توانند بدون آن‌که موشک‌ها، پهپادها یا غافلگیری‌های شناورِ ایرانی نفتکش‌ها را به آتش‌سوزی‌های دریایی بدل کنند، از تنگه هرمز عبور کنند.

این اقدام تنها دو هفته پس از آن رخ می‌دهد که ایالات متحده و اسرائیل در ۲۸ فوریه در چارچوب عملیات خشمِ حماسی حملاتی را علیه ایران انجام دادند؛ اقدامی که زنجیره‌ای از واکنش‌ها را رقم زد و اکنون یکی از حیاتی‌ترین مسیرهای کشتیرانی جهان را به دلِ آتشِ متقابل کشانده است.

برای کسانی که در خانه امتیازها را دنبال می‌کنند، تنگه هرمز فقط یک خط آبیِ پیچ‌وخم‌دار روی نقشه نیست. این گذرگاه باریک—در تنگ‌ترین نقطه حدود ۲۱ مایل پهنا—خلیج فارس را به خلیج عمان وصل می‌کند و صادرات نفت و گاز طبیعیِ مایعِ عربستان سعودی، امارات متحده عربی، عراق، قطر و کویت را به بازارهای جهانی هدایت می‌کند.

پیش از این درام ژئوپولیتیکِ اخیر، روزانه حدود ۲۰ میلیون بشکه نفت خام و میعانات از آن کریدور عبور می‌کرد—حدود یک‌پنجم مصرف مایعات نفتیِ سیاره. وقتی این شریان بند بیاید، اقتصاد جهانی متوجه می‌شود. سریع.

از اوایل مارس، نیروهای ایرانیِ مرتبط با سپاه پاسداران انقلاب اسلامی (IRGC) گزارش شده که کشتیرانی تجاری در تنگه را هدف قرار داده‌اند و دست‌کم به ۱۱ شناور تجاری آسیب زده یا باعث رها شدن آن‌ها شده‌اند. بیش از ۱۰ دریانورد کشته شده‌اند یا همچنان مفقودند و بیمه‌گران—که هرگز طرفدار موشک نیستند—حق‌بیمه‌ها را به‌شدت بالا برده‌اند.

شرکت‌های کشتیرانی، که طبیعتاً علاقه‌ای ندارند در ویدیوی وایرالِ بعدیِ فاجعهٔ دریایی نقش اصلی را بازی کنند، عقب‌نشینی کرده‌اند. نتیجه: ترافیک نفتکش‌ها که زمانی در آن کریدور با ریتمی ثابت جریان داشت، به‌طور چشمگیری کاهش یافته است؛ به‌طوری که برخی برآوردها افتی نزدیک به ۷۰٪ را نشان می‌دهند، پیش از آن‌که فعالیت تقریباً به‌کلی منجمد شود.

بازارهای انرژی با اشتیاقِ گربه‌ای که با خیار روبه‌رو می‌شود واکنش نشان دادند. نفت خام وست تگزاس اینترمدیت (WTI) که پیش از شعله‌ور شدن درگیری‌ها حوالی ۶۷ دلار به‌ازای هر بشکه بود، با شتاب به سمت میانهٔ محدودهٔ ۹۰ دلار حرکت کرده است، زیرا معامله‌گران می‌کوشند احتمالِ ادامه‌دار بودنِ مناقشه بر سر شلوغ‌ترین دروازهٔ نفتی جهان را در قیمت‌ها لحاظ کنند. نفت برنت اکنون بالای ۱۰۰ دلار به‌ازای هر بشکه است.

وزیر دفاع، پیت هگست، تلاش کرد در نشست خبری پنتاگون در ۱۳ مارس لحن باثبات‌تری اتخاذ کند و به خبرنگاران گفت وضعیت—هرچند جدی—در حال مدیریت است. هگست گفت: «ما داریم با آن سروکار داریم. تنها چیزی که همین حالا عبور و مرور در تنگه را ممنوع کرده، این است که ایران به کشتی‌رانی شلیک می‌کند.»

ترجمه: آبراهه از نظر فنی باز است، به شرطی که کسی چیزی انفجاری به سمت شناورهای عبوری شلیک نکند. هگست همچنین تأیید کرد نیروهای آمریکایی پیش‌تر دارایی‌های دریاییِ ایران را که مظنون به کارگذاری مین یا تدارک حمله بوده‌اند هدف قرار داده‌اند، از جمله چندین مین‌ریز و مواضع پرتاب ساحلی.

گزارش شده است که پنتاگون از زمان تشدید درگیری‌ها هزاران هدف نظامیِ ایرانی را هدف قرار داده است؛ عملیات‌هایی که تمرکز سنگینی بر تضعیف توان دریایی ایران داشته‌اند. به بیان دیگر، اگر می‌پرسید چرا تهران ناگهان به پهپادها و تاکتیک‌های نامتقارن علاقه‌مند شده، علتش این است که توان دریاییِ متعارفش زیر ضربات قرار گرفته است.

ترامپ در همین حال برای یک ائتلاف گسترده‌تر فشار می‌آورد و کشورهایی مانند چین، فرانسه، ژاپن، کره جنوبی و بریتانیا را به‌عنوان مشارکت‌کنندگان بالقوه در یک حضور دریایی چندملیتی نام می‌برد. از نظر تاریخی، سابقه وجود دارد. در جریان جنگ نفتکش‌ها میان ایران و عراق در دهه ۱۹۸۰، نیروی دریایی آمریکا در قالب عملیات Earnest Will کشتی‌های تجاری را در خلیج اسکورت می‌کرد و عملاً نقش محافظِ دریایی برای محموله‌های نفتی را بر عهده داشت.

اما نسخهٔ ۲۰۲۶ این چالش با پیچیدگی‌های به‌روزشده همراه است: پهپادهای ازدحامی، موشک‌های ضدکشتی، مین‌های شناور، و گه‌گاه قایق تندرویی که با نیت‌های ناخوشایند پُر شده است. اسکورت نفتکش‌ها در چنین محیطی کمتر شبیه هدایت ترافیک است و بیشتر شبیه عبور دادن یک کاروان از میان یک کارخانهٔ آتش‌بازی.

در همین حال، تولیدکنندگانِ حوزهٔ خلیج فارس از هم‌اکنون اثرات موجی را احساس می‌کنند. برخی صادرات را کاهش داده‌اند یا با بدتر شدن محیط امنیتی، قوه قاهره را برای قراردادها اعلام کرده‌اند. و در حالی که آسیا همچنان بزرگ‌ترین مشتریِ نفتِ هرمز است—حدود ۸۴٪ محموله‌ها به سمت شرق می‌روند—اروپا و زنجیره‌های تأمین جهانی هم به‌هیچ‌وجه مصون نیستند.

وقتی سامانهٔ انرژی سکسکه می‌کند، پیامدهای اقتصادی به‌ندرت محلی می‌مانند. پیام صریح ترامپ در روز شنبه این بود که ایالات متحده قصد دارد آزادی کشتیرانی را—ترجیحاً با کمک دیگران—بازگرداند.

او نوشت: «ما به‌زودی تنگه هرمز را باز، امن و آزاد خواهیم کرد!»

زمان‌بندی این وعده همچنان نامشخص است. اما تا زمانی که ترافیک نفتکش‌ها به سطحی نزدیک به حالت عادی بازنگردد، اقتصاد جهانی—و معامله‌گران انرژی در همه‌جا—با یک چشم نگران به نوار باریکی از آب چشم خواهند دوخت که ناگهان بسیار کوچک‌تر از ۲۱ مایل به نظر می‌رسد.

پرسش‌های متداول 🔎

• چرا تنگه هرمز برای بازارهای جهانی انرژی مهم است؟
  حدود ۲۰٪ از مایعات نفتیِ جهان هر روز از این تنگه عبور می‌کند و آن را به حیاتی‌ترین گلوگاه کشتیرانیِ نفت روی زمین تبدیل می‌کند.
• چرا رئیس‌جمهور ترامپ خواستار اعزام ناوهای جنگی به تنگه هرمز شد؟
  هدفِ این استقرار، حفاظت از ترافیک نفتکش‌ها پس از آن است که حملات ایران کشتیرانی تجاری در این کریدور را به‌شدت مختل کرد.
• درگیری با ایران چگونه بر قیمت‌های جهانی نفت اثر گذاشته است؟
  پس از فروپاشی ترافیک نفتکش‌ها و آغازِ قیمت‌گذاریِ بازارها بر مبنای اختلال عرضه از خلیج فارس، قیمت نفت خام به‌شدت جهش کرد.
• آیا اسکورت‌های دریایی بین‌المللی می‌توانند تنگه هرمز را دوباره باز کنند؟
  یک حضور دریایی چندملیتی می‌تواند بازدارندگی ایجاد کند و مسیرهای کشتیرانی را باثبات سازد، هرچند تهدیدهای مدرنِ پهپادی و موشکی عملیات اسکورت را پیچیده‌تر می‌کند.